Cách nâng cấp Ubuntu 22.04 lên Ubuntu 24.04 chi tiết, chính xác

Hệ điều hành Ubuntu 24.04 LTS mang tên mã “Noble Numbat” mang lại những cải tiến mang tính đột phá về hiệu năng, nhân Kernel mới và cập nhật bảo mật lâu dài cho hệ thống máy chủ và máy tính cá nhân. Nếu bạn đang vận hành một máy chủ ảo hoặc hệ thống chạy phiên bản “Jammy Jellyfish”, bài viết này sẽ cung cấp hướng dẫn nâng cấp Ubuntu 22.04 lên Ubuntu 24.04 cực kỳ chi tiết, chính xác theo đúng các bước chuẩn hóa dòng lệnh. Việc tự thực hành nâng cấp hệ điều hành trên các hạ tầng ảo hóa như dịch vụ VPS giá rẻ của ThueVPSGiaRe.vn sẽ giúp bạn vừa tiết kiệm chi phí, vừa tích lũy thêm kinh nghiệm quản trị Linux thực tế.

1. Tại sao cần thực hiện nâng cấp từ Ubuntu 22.04 lên Ubuntu 24.04 LTS?

Ubuntu 24.04 LTS mang tên mã “Noble Numbat” mang lại rất nhiều cải tiến công nghệ vượt trội so với phiên bản tiền nhiệm Ubuntu 22.04 LTS (Jammy Jellyfish). Đây là phiên bản hỗ trợ dài hạn (LTS – Long Term Support) cam kết cung cấp các bản cập nhật bảo mật tiêu chuẩn trong vòng 5 năm (đến năm 2029) và có thể mở rộng lên tới 10 năm với dịch vụ bổ sung từ Canonical.

Việc nâng cấp hệ thống giúp máy chủ của bạn sở hữu những nâng cấp công nghệ đáng giá bao gồm:

• Nhân Linux mới (Linux Kernel 6.8): Mang lại khả năng tương thích phần cứng tốt hơn, quản lý điện năng hiệu quả và tăng hiệu suất xử lý hệ thống tệp tin, đặc biệt tối ưu cho các dòng CPU đời mới.
• Nâng cấp chuỗi công cụ phát triển (Toolchain): Tích hợp sẵn các phiên bản ngôn ngữ và dịch vụ mới nhất như Python 3.12, PHP 8.3, Ruby 3.2, GCC 13, và hệ thống quản lý mạng Netplan mới.
• Cải tiến bảo mật mặc định: Thắt chặt cấu hình mã hóa SSH, cải tiến tường lửa, vô hiệu hóa các giao thức mã hóa lỗi thời và tối ưu cơ chế phòng vệ hạt nhân trước các cuộc tấn công khai thác lỗ hổng.

Đối với các hệ thống chạy production, việc giữ cho hệ điều hành luôn chạy phiên bản LTS mới nhất giúp bạn tiếp cận được các bản vá bảo mật nhanh hơn, hạn chế tối đa rủi ro bị hacker khai thác lỗ hổng zero-day trên các thư viện hệ thống cũ.

Cách check xem VPS đang chạy hệ điều hành nào?

Để kiểm tra hệ điều hành VPS qua ứng dụng Termius, bạn chỉ cần mở phần mềm, kết nối vào VPS của bạn qua SSH, sau đó gõ lệnh cat /etc/os-release (cho hệ điều hành Linux) hoặc lệnh hệ thống tương ứng rồi nhấn Enter.

Các bước thực hiện:

1. Mở Termius và chọn Host VPS đã lưu để kết nối (hoặc gõ lệnh ssh username@ip_vps).
2. Nhập mật khẩu hoặc dùng SSH key để đăng nhập thành công vào màn hình dòng lệnh (terminal) của VPS.
3. Gõ câu lệnh kiểm tra phù hợp với loại hệ điều hành dưới đây rồi nhấn Enter.

Lệnh kiểm tra cho Linux:

• cat /etc/os-release: Hiển thị chi tiết tên, phiên bản và mã của hệ điều hành Linux (Ubuntu, CentOS, Debian…).
• hostnamectl: Xem thông tin tổng quan gồm hệ điều hành, phiên bản Kernel và kiến trúc máy chủ.
• uname -a: Kiểm tra chi tiết phiên bản Kernel của hệ điều hành.

Lệnh kiểm tra cho Windows (nếu VPS chạy Windows):

Gõ lệnh systeminfo để xem toàn bộ thông tin chi tiết về phiên bản Windows Server đang dùng.

2. Các bước chuẩn bị an toàn cốt lõi trước khi nâng cấp hệ điều hành

Nâng cấp hệ điều hành máy chủ từ phiên bản LTS này sang phiên bản LTS khác là một tiến trình thay đổi hàng ngàn gói thư viện cốt lõi. Chỉ một lỗi nhỏ do mất kết nối hoặc xung đột phần mềm cũng có thể khiến máy chủ không thể khởi động lại. Do đó, bạn bắt buộc phải tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc an toàn dưới đây:

Bước 1: Sao lưu dữ liệu toàn diện (Full Backup)

Hãy tiến hành sao lưu toàn bộ các tệp tin cấu hình quan trọng trong thư mục /etc/, dữ liệu mã nguồn website trong /var/www/ hoặc /home/, và đặc biệt là cơ sở dữ liệu (MySQL/PostgreSQL).

Nếu bạn đang chạy VPS, giải pháp an toàn và nhanh nhất là tạo một bản sao lưu nhanh (Snapshot) ngay trên trang quản trị trước khi bắt đầu. Điều này giúp bạn có thể khôi phục lại trạng thái hoạt động bình thường chỉ trong vài phút nếu tiến trình nâng cấp bị sập giữa chừng.

Bước 2: Kiểm tra dung lượng đĩa cứng khả dụng

Quá trình tải về hàng ngàn gói cài đặt mới của Ubuntu 24.04 và giải nén chúng yêu cầu một dung lượng đĩa trống tương đối lớn. Bạn cần đảm bảo phân vùng gốc (root partition) có ít nhất 10GB – 15GB dung lượng trống. Kiểm tra bằng lệnh:

df -h

Bước 3: Sử dụng Byobu hoặc Screen để giữ phiên làm việc SSH

Khi bạn nâng cấp hệ điều hành từ xa qua giao thức SSH, nếu mạng Internet nhà bạn bị rớt đột ngột hoặc phiên SSH bị ngắt kết nối (session timeout), tiến trình nâng cấp đang chạy ngầm trên máy chủ sẽ bị treo và gây lỗi hỏng hệ thống nghiêm trọng. Sử dụng công cụ Byobu hoặc Screen giúp phiên nâng cấp tiếp tục chạy an toàn trên máy chủ ngay cả khi bạn bị mất kết nối mạng cục bộ.

Cài đặt và kích hoạt Byobu bằng các lệnh:

sudo apt update
sudo apt install byobu -y
byobu

3. Cập nhật toàn bộ các gói phần mềm hiện tại trên Ubuntu 22.04 LTS

Để tránh các lỗi xung đột thư viện trong quá trình nâng cấp lên Ubuntu 24.04, máy chủ Ubuntu 22.04 của bạn phải đang ở trạng thái cập nhật mới nhất. Bạn cần đồng bộ hóa kho lưu trữ và nâng cấp toàn bộ các gói phần mềm đang được cài đặt trên hệ thống lên phiên bản mới nhất của nhánh Jammy Jellyfish.

Thực hiện chạy chuỗi lệnh sau trong phiên làm việc Byobu:

sudo apt update

Để xem danh sách các gói phần mềm chuẩn bị được nâng cấp lên phiên bản mới nhất, bạn có thể chạy lệnh:

sudo apt list --upgradable

Tiếp tục chạy lệnh nâng cấp toàn diện hệ thống:

sudo apt upgrade -y
sudo apt dist-upgrade -y

*Lưu ý: Lệnh “dist-upgrade” sẽ xử lý thông minh các thay đổi về phụ thuộc của phiên bản phần mềm mới, bao gồm việc cài đặt thêm các gói mới hoặc gỡ bỏ các gói cũ nếu cần thiết, đảm bảo tính nhất quán cho máy chủ.

Sau khi quá trình nâng cấp các gói hiện tại hoàn tất, bạn cần dọn dẹp các gói thư viện thừa không còn sử dụng để giải phóng tài nguyên ổ đĩa cứng bằng các lệnh:

sudo apt autoremove --purge -y
sudo apt clean

Để áp dụng toàn bộ các thay đổi cốt lõi (như các bản cập nhật nhân Linux Kernel mới của bản 22.04), bạn phải tiến hành khởi động lại máy chủ:

sudo reboot

Đợi khoảng 1 – 2 phút cho hệ thống khởi động lại hoàn tất, sau đó thực hiện SSH kết nối lại vào máy chủ và khởi động lại phiên làm việc Byobu bằng lệnh byobu.

4. Cấu hình trình quản lý nâng cấp và kích hoạt cổng SSH dự phòng

Tiến trình nâng cấp lên phiên bản mới của Ubuntu được điều phối bởi gói phần mềm chuyên dụng của Canonical có tên là ubuntu-release-upgrader-core. Hãy đảm bảo gói phần mềm này đã được cài đặt trên hệ thống bằng lệnh:

sudo apt install ubuntu-release-upgrader-core -y

Kiểm tra cấu hình chế độ nâng cấp

Tiếp theo, bạn cần kiểm tra tệp tin cấu hình /etc/update-manager/release-upgrades để đảm bảo hệ thống được cấu hình chỉ tìm kiếm và nâng cấp lên các phiên bản hỗ trợ dài hạn (LTS). Sử dụng lệnh grep để xác minh:

grep 'Prompt=' /etc/update-manager/release-upgrades

Dòng đầu ra phải hiển thị chính xác: Prompt=lts.

Nếu giá trị hiển thị là normal hoặc các giá trị khác, hãy dùng trình soạn thảo văn bản nano để điều chỉnh lại:

sudo nano /etc/update-manager/release-upgrades

Mở cổng SSH dự phòng trên tường lửa

Khi tiến hành chạy lệnh nâng cấp, trình quản lý nâng cấp của Ubuntu sẽ tự động khởi chạy một dịch vụ SSH daemon dự phòng chạy trên cổng mạng 1022. Đây là biện pháp an toàn phòng ngừa trường hợp dịch vụ SSH chính trên cổng 22 bị lỗi trong quá trình cấu hình lại, giúp bạn vẫn có thể kết nối cứu hộ máy chủ qua cổng 1022.

Nếu máy chủ của bạn đang kích hoạt tường lửa UFW, bạn phải mở cổng này trước khi bắt đầu tiến trình nâng cấp để tránh bị tường lửa chặn kết nối:

sudo ufw allow 1022/tcp comment 'Temp SSH port for Ubuntu upgrade'
sudo ufw reload

5. Tiến hành nâng cấp hệ thống lên Ubuntu 24.04 LTS bằng lệnh

Bây giờ, mọi khâu chuẩn bị an toàn đã hoàn thành. Hãy bắt đầu kích hoạt tiến trình nâng cấp hệ điều hành bằng dòng lệnh dưới đây:

sudo do-release-upgrade

Mẹo thực chiến: Nếu Ubuntu 24.04 LTS chưa được cung cấp trên kênh nâng cấp LTS chính thức, bạn có thể dùng -d để thực hiện nâng cấp sớm. Tuy nhiên, đây là tùy chọn dành cho development release và không được khuyến nghị trên máy chủ production.
sudo do-release-upgrade -d

Sau khi chạy lệnh, trình quản lý nâng cấp sẽ tiến hành kiểm tra kết nối mạng và đưa ra các câu hỏi tương tác trực tiếp trên màn hình terminal của bạn. Hãy chú ý theo dõi và thực hiện xử lý như sau:

1. Khi nâng cấp qua SSH, trình nâng cấp có thể thiết lập một SSH daemon dự phòng trên cổng 1022 để giảm nguy cơ mất kết nối trong quá trình nâng cấp. Nếu được hỏi, chọn y để tiếp tục.
2. Thông báo vô hiệu hóa các kho lưu trữ bên thứ ba (Third-party sources disabled): Hệ thống sẽ tự động thêm dấu chú thích (comment out) các dòng cài đặt PPA không chính thức trong tệp nguồn tin của APT để đảm bảo quá trình nâng cấp không bị lỗi xung đột mã nguồn ngoài. Bạn chỉ cần nhấn Enter để xác nhận.
3. Xác nhận tải về các gói cập nhật mới: Trình nâng cấp sẽ liệt kê chi tiết số lượng gói phần mềm chuẩn bị được tải về, dung lượng tải về thực tế và thời gian ước tính hoàn thành. Hãy nhập y và nhấn Enter để hệ thống tiến hành tải xuống.
4. Xử lý xung đột tệp tin cấu hình (Configuration File Conflicts): Trong quá trình cài đặt, nếu một tệp tin cấu hình dịch vụ cũ của bạn (ví dụ cấu hình Nginx, Apache hoặc SSH) có phiên bản mới từ nhà phát hành, hệ thống sẽ hỏi bạn: “Bạn muốn giữ lại phiên bản hiện tại hay thay thế bằng phiên bản mới của nhà duy trì gói?”. Khuyên dùng: Chọn N (Keep the local version currently installed) để giữ nguyên cấu hình tùy chỉnh của bạn, tránh làm lỗi hoạt động của các dịch vụ hiện tại.
5. Loại bỏ các gói phần mềm lỗi thời (Remove obsolete packages): Sau khi cài đặt hoàn tất các gói mới, hệ thống sẽ hỏi bạn có muốn xóa bỏ các gói phần mềm cũ không còn được hỗ trợ hoặc không cần thiết nữa hay không. Hãy nhập y để dọn sạch hệ thống.

Khi toàn bộ tiến trình kết thúc, màn hình sẽ hiển thị thông báo yêu cầu khởi động lại máy chủ để áp dụng hệ điều hành mới:
System upgrade is complete. Connection required. To finish the upgrade, a reboot is required.
Nhập y để khởi động lại máy chủ của bạn.

6. Kiểm tra phiên bản hệ thống và dọn dẹp sau khi nâng cấp hoàn tất

Sau khi máy chủ khởi động lại hoàn tất, hãy tiến hành SSH kết nối lại vào hệ thống để kiểm tra xem quá trình nâng cấp lên Ubuntu 24.04 đã thực sự thành công chưa.

Chạy lệnh để xác nhận phiên bản hệ điều hành hiện tại:

lsb_release -a

Đầu ra màn hình sẽ hiển thị thông tin dạng:

No LSB modules are available.
Distributor ID: Ubuntu
Description:    Ubuntu 24.04 LTS
Release:        24.04
Codename:       noble

Xác nhận phiên bản nhân Kernel Linux mới đang chạy trên máy chủ bằng lệnh:

uname -mrs

Dọn dẹp quy tắc an toàn trên tường lửa và kích hoạt lại repo

Vì máy chủ hiện tại đã hoạt động ổn định trên Ubuntu 24.04 LTS, bạn cần tiến hành đóng cổng kết nối SSH dự phòng 1022 trên tường lửa UFW để đảm bảo an ninh hệ thống:

sudo ufw delete allow 1022/tcp
sudo ufw reload

Nếu trước đây bạn có sử dụng các kho lưu trữ PPA bên thứ ba để cài đặt các dịch vụ như PHP, Nginx cũ, bạn cần truy cập vào thư mục /etc/apt/sources.list.d/ để kiểm tra và kích hoạt lại các tệp cấu hình này bằng cách bỏ dấu chú thích #, sau đó chạy lại lệnh sudo apt update để đồng bộ.

7. Các câu hỏi thường gặp khi nâng cấp hệ điều hành máy chủ Ubuntu

Disclaimer kỹ thuật: Nội dung bài viết này chỉ mang tính chất tham khảo dựa trên tài liệu hướng dẫn kỹ thuật chuẩn. Các câu lệnh, quy trình và cấu hình hệ thống thực tế có thể thay đổi tùy thuộc vào nhà cung cấp ảo hóa, phiên bản phần mềm bổ sung đang chạy trên máy chủ của bạn. Người đọc nên tự thực hiện sao lưu dữ liệu toàn diện và kiểm thử kỹ lưỡng trên môi trường staging trước khi áp dụng cho các hệ thống máy chủ production thực tế.